ਸਟਾਕਹੋਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (SIPRI) ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ 2021 ਅਤੇ 2025 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤਕ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਰੂਸ ਤੋਂ ਆਇਆ।

ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕੁੱਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ 9.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ 1991-95 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਘਰੇਲੂ ਹਥਿਆਰ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ “ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨ” ਹੈ।

2021-25 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ 42% ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2016-20 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਫ 36% ਸੀ। ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਚਾਰ ਦੇਸ਼ – ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ – 2021-25 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਰੀਕਾ 2021-25 ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਪਲਾਇਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ 35% ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਰੂਸ ਨੇ 17% ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ 14% ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ।

SIPRI ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤਕ ਹੈ। 2016-20 ਅਤੇ 2021-25 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ (40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ) ਰੂਸ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਜੋ ਕਿ 2016-20 ਵਿੱਚ 51 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ 2011-15 ਵਿੱਚ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ ਸਪਲਾਇਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਤੋਂ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦ ਰਿਹਾ ਹੈ।

2016-20 ਅਤੇ 2021-25 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਵਿੱਚ 66 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਚੀਨ ਨੇ 2021-25 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਦਾ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 2016-20 ਵਿੱਚ 73 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ। SIPRI ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਪੀਟਰ ਵੇਜ਼ਮੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਯਾਤਕ ਲਈ, ਅਮਰੀਕੀ ਹਥਿਆਰ ਉੱਨਤ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਏਸ਼ੀਆ, ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 2016-20 ਅਤੇ 2021-25 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ 9.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਅਮਰੀਕੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ 27 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ 217 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।