ਫਲਾਈਦੁਬਈ ਦੀ ਫਲਾਈਟ FZ1073 ਦੇ ਕਾਕਪਿਟ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰੀ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸਮੀਖਿਆ ਦੌਰਾਨ ਹਵਾਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੌਜੂਦਾ SOPs ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰੂਟਾਂ ‘ਤੇ ਸਕਾਈ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਵਰਗੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ BCAS, DGCA ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਰਚਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫਲਾਈਦੁਬਈ ਦੀ ਫਲਾਈਟ ‘ਚ ਆਖਿਰ ਕੀ ਹੋਇਆ?
30 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਫਲਾਈਦੁਬਈ ਦੀ ਫਲਾਈਟ FZ1073 ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ ਕਾਕਪਿਟ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਪਾਇਲਟਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਕੈਪਟਨ ਸਮਿਤ ਮੱਛਾਰ ‘ਤੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਚਾਈ ਗੁਆਈ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਿਗਨਲ ਵੀ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਫਲਾਈਟ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 7700 ਕੋਡ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਮ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 7500 ਕੋਡ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਹਾਈਜੈਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਕਰੈਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੈਪਟਨ ਸਮਿਤ ਮੱਛਾਰ ਕਾਕਪਿਟ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰੂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਕਾਕਪਿਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਤਬੂਕ ਏਅਰਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਫਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 174 ਯਾਤਰੀ ਸਵਾਰ ਸਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ, ਕਾਕਪਿਟ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੂਟਾਂ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ BCAS, DGCA ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਸਧਾਰਨ ਜਾਂ ਹਿੰਸਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਜੰਸੀਆਂ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੇ ਸਾਈਕੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਟੈਸਟ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ
ਫਲਾਈਦੁਬਈ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ DGCA ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗਾਈਡਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲਾਈਟ ਕ੍ਰੂ ਅਤੇ ਏਅਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਕੰਟਰੋਲਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। DGCA ਦੇ 2023 ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਰਕੂਲਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਐਂਪਲਾਇਮੈਂਟ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਸਮਰੱਥਾ, ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਰ ਪਾਇਲਟ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਸਾਈਕੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਟੈਸਟ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਈ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਸਮੇਂ ਸਾਈਕੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਟੈਸਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਨਵੀਂ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਕੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰੂਟਾਂ ‘ਤੇ ਵਧਣਗੇ ਸਕਾਈ ਮਾਰਸ਼ਲ?
ਦੂਜਾ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਾ ਸਕਾਈ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਈਜੈਕ ਜਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਉਡਾਣਾਂ ‘ਤੇ ਸਕਾਈ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
BCAS ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਈ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਲਈ ਸ਼ਡਿਊਲਿੰਗ ਅਤੇ NSG ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
ਫਲਾਈਦੁਬਈ ਵਰਗੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਰੂਟਾਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਕਾਈ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੂਰਾ ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਵੇਰਵਾ ਜਨਤਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਸਿਰਫ਼ ਕਾਕਪਿਟ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ
ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖ਼ਤਰਾ ਖੁਦ ਕਾਕਪਿਟ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਏਅਰਪੋਰਟ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਤੱਕ।
ਫਲਾਈਦੁਬਈ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗਾ।
ਫਿਲਹਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫੋਕਸ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਕਪਿਟ, ਕ੍ਰੂ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
